Hareketsizlik ve bası yarası neden olur?
Bir hasta; ileri yaş, inme, demans, ağır kalp-akciğer hastalıkları, kalça kırığı ya da uzun yoğun bakım yatışı gibi nedenlerle yatağa bağımlı hale gelebilir. Hareketsiz geçen her gün kas gücünün azalmasına ve eklemlerin sertleşmesine neden olur.
Bası yarası (yatak yarası, dekübit), deri ve altındaki dokuların uzun süre basınç altında kalarak kanlanmasının bozulmasıyla oluşur. En sık kuyruk sokumu, topuklar, kalça kemiği çıkıntıları, dirsekler ve kürek kemikleri üzerinde görülür.
Hareketsizliğe bağlı sorunlar
- Kuyruk sokumu, topuk ve kalçada kızarıklık veya yara
- Eklemlerde sertlik ve bükülü kalma (kontraktür)
- Kaslarda incelme ve güç kaybı
- Balgam birikimi, zatürre riski
- Bacaklarda şişlik ve pıhtı riski
- Kabızlık ve sindirim sorunları
Fizik tedavinin rolü
Fizik tedavi yatalak hastada iki amaca hizmet eder: mevcut durumu korumak ve mümkünse hastayı daha aktif hale getirmek. Pasif hareketler eklemlerin sertleşmesini önlerken, hastanın katılabildiği ölçüde aktif egzersizler kas gücünü korur.
Bazı hastalar uygun rehabilitasyonla yatakta oturma, sandalyeye geçme, hatta destekle yürüme düzeyine ulaşabilir. Her küçük ilerleme hem hastanın hem de bakım verenin yükünü önemli ölçüde azaltır.
Evde fizik tedavi programında neler yapılır?
Program, ücretsiz ilk değerlendirmenin ardından kişinin ihtiyacına göre hazırlanır. Genel olarak şu başlıklarda çalışılır:
Pasif eklem hareketleri
Hastanın tüm eklemleri her gün nazikçe tam hareket açıklığında hareket ettirilir.
Doğru pozisyonlama ve pozisyon değişimi
Sırtüstü, yan yatış ve yarı oturur pozisyonlar yastıklarla doğru şekilde desteklenir; düzenli pozisyon değişimi planlanır.
Bası yarası önleme
Basınç noktaları korunur, havalı yatak ve destek yastıklarının doğru kullanımı öğretilir, cilt kontrolü yapılır.
Kontraktür önleme
Germe ve uygun pozisyonlama ile özellikle diz, kalça ve ayak bileğinin bükülü kalması önlenir.
Solunum egzersizleri
Derin nefes, destekli öksürme ve pozisyonla balgam atılması kolaylaştırılarak akciğer enfeksiyonu riski azaltılır.
Neden evde fizik tedavi?
Yatalak bir hastayı fizik tedavi için hastaneye götürmek çoğu zaman ambulans gerektirir ve hasta için de oldukça yorucudur. Evde fizik tedavi bu hastalar için en gerçekçi ve güvenli seçenektir. Ayrıca bakım veren aile üyelerine veya bakıcıya doğru pozisyon verme, transfer ve egzersiz tekniklerini yerinde öğreterek, seans olmayan günlerde de bakımın kalitesini artırırız.
Fizyoterapistimiz gerekli taşınabilir ekipmanla evinize gelir; seanslar ortalama 45–60 dakika sürer ve sıklığı kişiye göre planlanır.
Hasta ve yakınları için öneriler
- Hastanın pozisyonunu en az 2 saatte bir değiştirin.
- Topukları yataktan kaldırmak için baldır altına yastık yerleştirin.
- Cildi kuru ve temiz tutun; her gün basınç noktalarını kontrol edin.
- Çarşafta kırışıklık bırakmayın; hastayı çekerek değil kaldırarak hareket ettirin.
- Yeterli sıvı ve protein alımı yara iyileşmesi için önemlidir; doktorunuza danışın.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa egzersize ara verip vakit kaybetmeden hekiminize başvurun; acil durumlarda 112’yi arayın:
- Bastırıldığında beyazlaşmayan kızarıklık veya açık yara
- Ateş, hırıltılı solunum veya balgamda renk değişikliği
- Bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı
- Bilinç durumunda değişiklik
Sık sorulan sorular
Yatalak hastaya ne sıklıkla fizik tedavi yapılmalı?
Genellikle haftada 2–3 seans fizyoterapist eşliğinde, aradaki günlerde ise bakım verenin uygulayacağı pasif hareket ve pozisyonlama programı önerilir.
Bası yarası oluştuysa fizik tedavi yapılabilir mi?
Evet. Yara bölgesine basınç bindirilmeden pozisyonlama ve egzersiz sürdürülür. Yaranın bakımı için doktor veya yara bakım hemşiresi ile birlikte hareket edilmelidir.
Yatalak hasta tekrar ayağa kalkabilir mi?
Bu; hastalığın nedenine, yatış süresine ve genel sağlık durumuna bağlıdır. Bazı hastalar yatakta oturma ve sandalyeye geçme becerisini yeniden kazanabilir. Gerçekçi hedefleri ilk değerlendirmede paylaşırız.
İlk evde muayene ücretsiz
Yatalak Hasta & Bası Yarası için uzman fizyoterapistimiz evinize gelsin, durumu değerlendirip size özel planı çıkarsın.
İlgili hizmet: Yaşlı Sağlığı ve Fizyoterapi. Hizmet verdiğimiz bazı bölgeler: Şişli, Beşiktaş, Bakırköy, Bahçelievler, Beylikdüzü, Küçükçekmece, Esenyurt, Başakşehir, Avcılar, Bağcılar, Sarıyer, Fatih, Kağıthane, Büyükçekmece ve İstanbul Avrupa Yakası’nın diğer ilçeleri.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Tedaviniz için mutlaka hekiminize danışın. Fizik tedavi programınız, ilk değerlendirmede fizyoterapistimiz tarafından size özel olarak belirlenir.