İnme nedir?
İnmeler iki ana gruba ayrılır. İskemik inme, beyin damarlarından birinin pıhtıyla tıkanmasıyla oluşur ve vakaların büyük çoğunluğunu oluşturur. Hemorajik inme ise bir damarın yırtılıp beyin dokusuna kanamasıdır. Hangi tip olursa olsun, hasar gören beyin bölgesi vücudun karşı tarafını yönettiği için sağ beyindeki bir inme sol kol ve bacağı etkiler.
Hemiplejide yalnızca kas gücü azalmaz. Denge, his, kas tonusu, koordinasyon, yutma, konuşma ve algı da etkilenebilir. Bu yüzden inme rehabilitasyonu tek bir egzersiz listesi değil, kişinin tüm günlük yaşamını hedefleyen bir programdır.
İnme sonrası sık görülen sorunlar
- Vücudun bir yarısında güçsüzlük veya tam hareket kaybı
- Kolda ve bacakta kasılma, sertlik (spastisite)
- Denge kaybı, oturma ve ayakta durmada zorluk
- Ayağın yere sürtmesi (düşük ayak), yürüme bozukluğu
- El ve parmaklarda ince hareket ve kavrama kaybı
- Omuz ağrısı ve omuzda aşağı doğru kayma (subluksasyon)
- Yorgunluk, dikkat ve algı sorunları
Fizik tedavinin rolü
İnme sonrası ilk 3–6 ay, beynin kendini yeniden düzenleme kapasitesinin (nöroplastisite) en yüksek olduğu dönem olarak kabul edilir. Bu dönemde yapılan yoğun ve görev odaklı çalışmalar kalıcı kazanımlar için büyük fırsattır. Ancak ilerleyen aylarda ve yıllarda da anlamlı gelişme görülebilir; “artık geç” diye düşünmek doğru değildir.
Fizyoterapinin hedefi, sağlam tarafla telafi etmeyi öğretmekten çok etkilenen tarafı yeniden kullanmaya teşvik etmektir. Bunun yanında omuz ağrısı, eklem sertliği, düşme ve bası yarası gibi ikincil sorunların önlenmesi de programın önemli bir parçasıdır.
Evde fizik tedavi programında neler yapılır?
Program, ücretsiz ilk değerlendirmenin ardından kişinin ihtiyacına göre hazırlanır. Genel olarak şu başlıklarda çalışılır:
Nörolojik egzersizler (Bobath / PNF)
Normal hareket örüntülerini yeniden kazandırmak için kontrollü, tekrarlı ve kolaylaştırılmış hareketler çalışılır. Hasta pasif değil, aktif katılımcıdır.
Yürüme ve denge eğitimi
Oturma dengesinden başlayıp ayağa kalkma, ağırlık aktarma ve yürümeye ilerlenir. Gerekirse baston, walker ya da ayak bileği ortezi seçiminde yol gösterilir.
Spastisite yönetimi
Germe, pozisyonlama ve yavaş ritmik hareketlerle kas sertliği kontrol altında tutulur; böylece kontraktür (kalıcı eklem kısıtlılığı) riski azalır.
El–kol fonksiyon çalışmaları
Uzanma, kavrama, bırakma ve günlük nesnelerle görev odaklı çalışmalar yapılır. Omuz korunarak doğru pozisyonda çalışılır.
Günlük yaşamda bağımsızlık
Yataktan kalkma, giyinme, tuvalet ve banyo transferleri gibi günlük işler güvenli şekilde ve gerçek ortamında çalışılır.
Neden evde fizik tedavi?
İnme hastaları için evde fizik tedavinin belki de en büyük avantajı, hedeflerin doğrudan hastanın kendi ortamında çalışılmasıdır. Kendi yatağından kalkmak, kendi banyosuna yürümek ya da kendi koltuğuna oturmak, klinikteki bir egzersizden çok daha anlamlı ve kalıcı bir öğrenme sağlar. Ayrıca yürüme güçlüğü olan bir hastanın haftada birkaç kez trafikte yol yapması gerekmez; yorgunluk azalır ve seanslar daha verimli geçer.
Fizyoterapistimiz gerekli taşınabilir ekipmanla evinize gelir; seanslar ortalama 45–60 dakika sürer ve sıklığı kişiye göre planlanır.
Hasta ve yakınları için öneriler
- Hastaya her işi yapmayın; güvenli olduğu sürece etkilenen tarafını kullanmasını teşvik edin.
- Felçli kolu çekerek kaldırmayın; omuzdan destekleyin, kol yastıkla desteklensin.
- Evdeki halı kenarları, kablolar ve kaygan zeminler gibi düşme risklerini kaldırın.
- Fizyoterapistin verdiği ev programını seans olmayan günlerde de kısa ve sık tekrarlayın.
- Yatakta pozisyonu düzenli değiştirerek bası yarasını önleyin.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa egzersize ara verip vakit kaybetmeden hekiminize başvurun; acil durumlarda 112’yi arayın:
- Yüzde ani kayma, konuşma bozukluğu, kolda/bacakta yeni güç kaybı (yeni bir inme belirtisi olabilir; 112’yi arayın)
- Ani ve şiddetli baş ağrısı
- Bacakta tek taraflı şişlik, kızarıklık ve ağrı
- Yutma sırasında sık öksürme veya boğulma hissi
Sık sorulan sorular
İnme sonrası fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?
Hasta tıbben stabil olduğunda, genellikle hastanede ilk günlerde başlanır. Taburculuk sonrası evde aksatmadan devam etmek, kazanımları korumak ve artırmak için önemlidir. Başlangıç zamanını doktorunuz ve fizyoterapistiniz birlikte belirler.
Felçli hasta tekrar yürüyebilir mi?
Bu; inmenin büyüklüğüne, yerine, hastanın genel durumuna ve rehabilitasyonun düzenine bağlıdır. Pek çok hasta destekli ya da desteksiz yürümeyi yeniden kazanır. İlk değerlendirmede gerçekçi hedefleri açıkça paylaşırız.
Haftada kaç seans gerekir?
Erken dönemde genellikle haftada 3–5 seans önerilir; ilerleyen dönemde sıklık hastanın ilerlemesine göre azaltılabilir. Seans aralarında ailenin uygulayacağı ev programı da en az seanslar kadar önemlidir.
İlk evde muayene ücretsiz
İnme (Felç) / Hemipleji için uzman fizyoterapistimiz evinize gelsin, durumu değerlendirip size özel planı çıkarsın.
İlgili hizmet: Nörolojik Rehabilitasyon. Hizmet verdiğimiz bazı bölgeler: Şişli, Beşiktaş, Bakırköy, Bahçelievler, Beylikdüzü, Küçükçekmece, Esenyurt, Başakşehir, Avcılar, Bağcılar, Sarıyer, Fatih, Kağıthane, Büyükçekmece ve İstanbul Avrupa Yakası’nın diğer ilçeleri.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Tedaviniz için mutlaka hekiminize danışın. Fizik tedavi programınız, ilk değerlendirmede fizyoterapistimiz tarafından size özel olarak belirlenir.