Multipl skleroz (MS) nedir?
MS genellikle 20–40 yaş arasında başlar ve kadınlarda daha sık görülür. Bazı hastalarda ataklar ve ardından iyileşme dönemleri olurken (atak–remisyon), bazı hastalarda belirtiler yavaş yavaş ilerler. Sinir iletimindeki bozulmanın nerede olduğuna göre görme, his, kas gücü, denge, idrar kontrolü ve bilişsel işlevler etkilenebilir.
Günümüzde hastalığın seyrini değiştiren ilaçlar nörolog tarafından düzenlenir. Fizik tedavi ise bu tıbbi tedaviye eşlik ederek kişinin fonksiyonlarını korumayı ve günlük yaşamda karşılaştığı zorlukları azaltmayı hedefler.
MS’te sık görülen hareket sorunları
- Kolay ve beklenmedik yorulma (MS yorgunluğu)
- Denge kaybı ve koordinasyon bozukluğu
- Bacaklarda sertlik, kasılma (spastisite)
- Kas güçsüzlüğü, ayağın takılması
- Uyuşma, karıncalanma ve his kaybı
- Sıcakta belirtilerin geçici olarak artması
Fizik tedavinin rolü
Eskiden MS hastalarına egzersizden kaçınmaları önerilirdi; bugün ise uygun dozdaki egzersizin güvenli olduğu ve yorgunluğu, dengeyi ve yaşam kalitesini iyileştirebildiği bilinmektedir. Anahtar nokta, “aşırı yüklenmeden düzenli çalışmak”tır.
Fizyoterapist; kişinin enerji düzeyini, ısıya duyarlılığını ve atak durumunu dikkate alarak egzersiz şiddetini ayarlar. Atak döneminde program hafifletilir, iyileşme döneminde kademeli olarak artırılır.
Evde fizik tedavi programında neler yapılır?
Program, ücretsiz ilk değerlendirmenin ardından kişinin ihtiyacına göre hazırlanır. Genel olarak şu başlıklarda çalışılır:
Enerji koruma ve yorgunluk yönetimi
Günlük işler planlanır, dinlenme araları programlanır ve enerjiyi verimli kullanmayı sağlayan pratik yöntemler öğretilir.
Denge ve koordinasyon
Ayakta ve oturarak denge, hedefe uzanma ve koordinasyon egzersizleriyle düşme riski azaltılır.
Kas güçlendirme
Özellikle kalça, diz ve gövde kaslarına yorgunluğu artırmayacak tekrar sayılarıyla güçlendirme yapılır.
Spastisite yönetimi
Düzenli germe, pozisyonlama ve yavaş ritmik hareketlerle kas sertliği azaltılmaya çalışılır.
Yürüme eğitimi
Adım uzunluğu, ayak bileği kontrolü ve gerekirse yardımcı cihaz kullanımı üzerinde çalışılır.
Neden evde fizik tedavi?
MS hastaları için yolculuk başlı başına yorgunluk kaynağıdır; özellikle yaz aylarında sıcakta seyahat belirtileri artırabilir. Evde fizik tedavi, enerjiyi yola değil tedaviye harcamayı sağlar. Ayrıca seans zamanını kişinin en dinç olduğu saate göre ayarlamak ve serin bir ortamda çalışmak mümkündür.
Fizyoterapistimiz gerekli taşınabilir ekipmanla evinize gelir; seanslar ortalama 45–60 dakika sürer ve sıklığı kişiye göre planlanır.
Hasta ve yakınları için öneriler
- Egzersizi günün en dinç olduğunuz saatinde yapın.
- Sıcak duş ve çok sıcak ortamlarda egzersizden kaçının; serin tutun.
- Büyük işleri parçalara bölün, arada dinlenin.
- Düzenli germe rutinini her gün sürdürün.
- Yeni bir atak şüphesinde egzersizi azaltıp nöroloğunuza danışın.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa egzersize ara verip vakit kaybetmeden hekiminize başvurun; acil durumlarda 112’yi arayın:
- 24 saatten uzun süren yeni nörolojik belirtiler (olası atak)
- Ani görme kaybı veya çift görme
- İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri ile birlikte belirgin güç kaybı
- Ani ve belirgin yürüme bozulması
Sık sorulan sorular
MS hastaları egzersiz yapabilir mi?
Evet. Uygun şiddette ve düzenli egzersiz MS hastaları için güvenli ve faydalıdır. Önemli olan aşırı yorgunluğa yol açmadan, kişiye özel bir program izlemektir.
Atak döneminde fizik tedavi yapılır mı?
Atak döneminde program genellikle hafifletilir; pozisyonlama, hafif hareketler ve solunum çalışmaları sürdürülebilir. Yoğun egzersize, nöroloğun önerisi doğrultusunda atak sonrasında kademeli olarak dönülür.
Sıcak MS belirtilerini neden artırır?
Vücut ısısı yükseldiğinde hasarlı sinirlerde iletim geçici olarak daha da yavaşlar (Uhthoff fenomeni). Bu durum geçicidir; serin ortamda çalışmak ve aşırı ısınmamak yeterlidir.
İlk evde muayene ücretsiz
MS (Multipl Skleroz) için uzman fizyoterapistimiz evinize gelsin, durumu değerlendirip size özel planı çıkarsın.
İlgili hizmet: Nörolojik Rehabilitasyon. Hizmet verdiğimiz bazı bölgeler: Şişli, Beşiktaş, Bakırköy, Bahçelievler, Beylikdüzü, Küçükçekmece, Esenyurt, Başakşehir, Avcılar, Bağcılar, Sarıyer, Fatih, Kağıthane, Büyükçekmece ve İstanbul Avrupa Yakası’nın diğer ilçeleri.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Tedaviniz için mutlaka hekiminize danışın. Fizik tedavi programınız, ilk değerlendirmede fizyoterapistimiz tarafından size özel olarak belirlenir.