Omurilik yaralanması nedir?
Omurilik, beyinden gelen komutları vücuda, vücuttan gelen hisleri de beyne taşır. Hasar seviyesi ne kadar yukarıdaysa etkilenen alan o kadar geniştir. Boyun bölgesindeki yaralanmalar kolları ve solunum kaslarını da etkileyebilirken, sırt ve bel bölgesindeki yaralanmalar çoğunlukla gövde ve bacakları etkiler.
“Tam” yaralanmada hasar seviyesinin altında his ve hareket bulunmaz; “kısmi” yaralanmada ise bir miktar his veya hareket korunmuştur ve iyileşme potansiyeli genellikle daha yüksektir. Hangi durumda olursa olsun rehabilitasyonun amacı, kişiyi mümkün olan en bağımsız hayata hazırlamaktır.
Omurilik yaralanmasında karşılaşılan sorunlar
- Yaralanma seviyesinin altında güç ve his kaybı
- Kaslarda spazm ve sertlik (spastisite)
- Eklem sertliği ve kontraktür riski
- Uzun süre aynı pozisyonda kalmaya bağlı bası yaraları
- Solunum kas güçsüzlüğü ve balgam çıkarmada zorluk
- Mesane ve bağırsak kontrolünde sorunlar
Fizik tedavinin rolü
Fizyoterapi, omurilik yaralanmasının her döneminde gereklidir. Erken dönemde eklemlerin korunması, solunumun desteklenmesi ve bası yarası önlenmesi ön plandadır. İlerleyen dönemde ise korunan kasların güçlendirilmesi, oturma dengesi, transferler ve tekerlekli sandalye becerileri hedeflenir.
Kısmi yaralanmalarda ayakta durma ve destekli yürüme çalışmaları da programa eklenebilir. Gerçekçi hedefler, yaralanma seviyesine ve kişinin durumuna göre ilk değerlendirmede birlikte belirlenir.
Evde fizik tedavi programında neler yapılır?
Program, ücretsiz ilk değerlendirmenin ardından kişinin ihtiyacına göre hazırlanır. Genel olarak şu başlıklarda çalışılır:
Eklem hareket açıklığının korunması
Pasif ve aktif-yardımlı hareketlerle eklemlerin sertleşmesi önlenir; özellikle omuz, kalça ve ayak bileği korunur.
Güçlendirme ve dayanıklılık
Korunan kaslar (örneğin kol ve omuz kasları) transfer ve sandalye kullanımı için güçlendirilir.
Transfer ve tekerlekli sandalye eğitimi
Yataktan sandalyeye, sandalyeden tuvalete geçişler ve sandalye kullanım becerileri güvenli şekilde öğretilir.
Bası yarası önleme ve pozisyonlama
Yatakta ve sandalyede doğru pozisyon, basınç azaltma hareketleri ve cilt kontrolü öğretilir.
Solunum fizyoterapisi
Nefes egzersizleri ve destekli öksürme teknikleri ile akciğer komplikasyonlarının önüne geçilir.
Neden evde fizik tedavi?
Omurilik yaralanması olan bir kişinin her seans için evden çıkması ciddi bir organizasyon ve yorgunluk gerektirir. Evde fizik tedavi, transferlerin kişinin kendi yatağında, kendi banyosunda ve kendi sandalyesiyle çalışılmasını sağlar. Ev düzenlemesi (rampa, tutunma barı, yatak yüksekliği) konusunda da yerinde öneri verebiliriz.
Fizyoterapistimiz gerekli taşınabilir ekipmanla evinize gelir; seanslar ortalama 45–60 dakika sürer ve sıklığı kişiye göre planlanır.
Hasta ve yakınları için öneriler
- Yatakta en az 2 saatte bir pozisyon değiştirin; sandalyede düzenli basınç azaltma yapın.
- Cildi, özellikle kemik çıkıntılarının olduğu bölgeleri her gün kontrol edin.
- Germe egzersizlerini her gün aksatmadan uygulayın.
- Bol sıvı alımı ve düzenli mesane programı için doktorunuzun önerilerine uyun.
- Bakım veren kişiler de doğru transfer tekniklerini öğrenmelidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa egzersize ara verip vakit kaybetmeden hekiminize başvurun; acil durumlarda 112’yi arayın:
- Ani şiddetli baş ağrısı, terleme, yüzde kızarma ve tansiyon yükselmesi (otonom disrefleksi – acil durum)
- Ciltte kızarıklığın geçmemesi veya açık yara oluşması
- Ateş, nefes darlığı veya balgamda artış
- Bacakta tek taraflı şişlik
Sık sorulan sorular
Omurilik yaralanmasında rehabilitasyon ne kadar sürer?
Rehabilitasyon uzun soluklu bir süreçtir. İlk yıl genellikle en yoğun dönemdir; sonrasında kazanımları korumak için düzenli egzersiz ömür boyu sürdürülmelidir.
Parapleji hastası tekrar yürüyebilir mi?
Tam yaralanmalarda bağımsız yürüme genellikle beklenmez; kısmi yaralanmalarda ise destekle ya da desteksiz yürüme kazanılabilir. Yaralanma seviyesi ve muayene bulgularına göre gerçekçi hedefler belirlenir.
Evde hangi ekipmanlar gerekir?
Çoğu seans için özel bir alet gerekmez; fizyoterapistimiz taşınabilir ekipmanı yanında getirir. Uygun tekerlekli sandalye, havalı yatak veya transfer tahtası gibi ihtiyaçlar değerlendirmede belirlenir.
İlk evde muayene ücretsiz
Omurilik Yaralanması için uzman fizyoterapistimiz evinize gelsin, durumu değerlendirip size özel planı çıkarsın.
İlgili hizmet: Nörolojik Rehabilitasyon. Hizmet verdiğimiz bazı bölgeler: Şişli, Beşiktaş, Bakırköy, Bahçelievler, Beylikdüzü, Küçükçekmece, Esenyurt, Başakşehir, Avcılar, Bağcılar, Sarıyer, Fatih, Kağıthane, Büyükçekmece ve İstanbul Avrupa Yakası’nın diğer ilçeleri.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Tedaviniz için mutlaka hekiminize danışın. Fizik tedavi programınız, ilk değerlendirmede fizyoterapistimiz tarafından size özel olarak belirlenir.